Dolandırıcılığı Önlememe Suçu: İngiltere'deki Şirket Suçu Türk Gruplarını Nasıl Etkiliyor

1 Eylül 2025'ten bu yana Birleşik Krallık'ta büyük bir kuruluş, dolandırıcılığı önlemediği için mahkûm edilebiliyor. Suç, 2023 tarihli Economic Crime and Corporate Transparency Act'in 199. bölümünde düzenleniyor. Kuruluşun çalışanı, acentesi, bağlı şirketi ya da kendisiyle bağlantılı başka bir kişi, kuruluşa veya müşterisine yarar sağlamak amacıyla sayılan dolandırıcılık suçlarından birini işlediğinde suç oluşuyor. Yönetim kurulunda kimsenin dolandırıcılıktan haberdar olması ya da kuruluşun bundan kazanç elde etmesi gerekmiyor. Kuruluşun tek savunması, o tarihte makul dolandırıcılık önleme prosedürlerine sahip olduğudur.

Suç, nerede kurulmuş olursa olsun şirketlere ve ortaklıklara uygulanıyor ve büyüklük ölçütü grubun tamamına bakıyor. İngiliz müşterileri, İngiltere'de satış şirketi, orada acenteleri ya da Londra'dan sağlanmış finansmanı olan bir Türk grubu, Türk hukuku şirketlere ceza yaptırımı uygulamasa da bu suçun kapsamına girebiliyor. Uygulamadaki risk şudur: Bursa'da ya da İstanbul'da, yönetim kurulunun hiç tanımadığı kişilerce işlenen bir dolandırıcılık Londra'da bir şirket kovuşturmasına dönüşebilir.

Aşağıda önce İngiliz hukukunu, ardından Türk hukukunu ele alıyoruz; ancak bir sorun ortaya çıktığında ikisinin birlikte yürütülmesi gerekir. İngiltere'deki çerçeveye yabancı okuyucular, yaptırımlar, gerçek lehdar ve sınır ötesi ödemeler ile Türkiye ve Birleşik Krallık arasında pazara giriş rehberlerimizi de yararlı bulabilir.

1. Suç neden getirildi

İngiliz ceza hukuku, dürüst olmayan bir davranış gerektiren suçlardan bir şirketi mahkûm etmekte uzun süre zorlandı. Engel, Lordlar Kamarası'nın Tesco Supermarkets Ltd v Nattrass [1972] AC 153 kararında ortaya koyduğu özdeşleştirme ilkesidir (identification doctrine). Bu ilkeye göre yalnızca şirketin "yönlendirici iradesi" (directing mind and will) sayılan kişinin zihinsel durumu şirketin kendi zihinsel durumu kabul edilir. Büyük bir kuruluşta dolandırıcılığı yapan kişi nadiren bu kişidir.

Serious Fraud Office'in (SFO) Barclays davası, ölçütün ne kadar daraldığını gösterdi. SFO v Barclays plc [2018] EWHC 3055 (QB) kararında Yüksek Mahkeme (High Court), bankanın Katarlı yatırımcılarla yaptığı 2008 sermaye artırımlarından doğan ve Crown Court'un Mayıs 2018'de düşürdüğü suçlamaları yeniden başlatmayı reddetti. İcra kurulu başkanının ve grup finans direktörünün bilgisi bankaya atfedilemedi, çünkü yönetim kurulu bu işlemleri bir finans komitesine bırakmıştı. Crown Court hâkimi, kişilerin dürüst olmayan davranışına ilişkin güçlü ve ilk bakışta yeterli deliller bulunduğunu tespit etmişti; buna rağmen sonuç değişmedi.

Parlamento'nun cevabı, atfetme gerektirmeyen bir dizi suç oldu. 2010 tarihli Bribery Act'in 7. bölümü, bağlantılı bir kişinin verdiği rüşvetten ticari kuruluşu sorumlu tutar ve yeterli prosedürler savunmasını tanır. 2017 tarihli Criminal Finances Act'in 45. bölümü aynı yapıyı Birleşik Krallık vergilerinin kaçırılmasına yardım için uygular ve makul önleme prosedürleri savunmasını tanır. 2023 tarihli Kanun'un 199. bölümü bu modeli dolandırıcılığa taşır. Kuruluş, dolandırıcılığı önlemekteki kendi ihmali nedeniyle mahkûm edilir ve savunmayı ispat yükü kuruluştadır.

2. Kapsama giren dolandırıcılık suçları

Temel suçlar Kanun'un 13 numaralı ekinde sayılır. İngiltere ve Galler için liste, kamu gelirlerine karşı hile (cheating the public revenue) ile 1968 tarihli Theft Act'in 17 ve 19. bölümlerindeki muhasebe kayıtlarında sahtecilik ve şirket yöneticilerinin gerçeğe aykırı beyanlarıyla başlar. 2006 tarihli Companies Act'in 993. bölümündeki hileli ticareti de içerir. Ayrıca 2006 tarihli Fraud Act'in 1, 9 ve 11. bölümlerindeki dolandırıcılığı, hileli bir işe katılmayı ve hizmetin hileyle elde edilmesini kapsar. Fraud Act'in 1. bölümündeki dolandırıcılık; gerçeğe aykırı beyanla, bilgi saklayarak ya da konumu kötüye kullanarak işlenebilir. Bu suçlara yardım etmek, azmettirmek ya da bunları sağlamak da kapsama girer. Bakan (Secretary of State), belirli kara para aklama suçları dâhil benzer nitelikteki suçları yönetmelikle listeye ekleyebilir.

Bu suçların her biri, kişinin dürüst olmayan bir davranışını gerektirir. Fraud Act'in 2. bölümüne göre bir beyan, ancak gerçeğe aykırı ya da yanıltıcıysa ve beyanda bulunan kişi bunun gerçeğe aykırı veya yanıltıcı olduğunu ya da olabileceğini biliyorsa yanlış sayılır. Sonradan yanlış çıkan bir ürün beyanı bu nedenle tek başına dolandırıcılık değildir. Suç, kuruluş yararına dürüst olmayan davranışı hedef alır ve uyum çalışmaları da her olası hataya değil, buna yöneltilmelidir.

Suç, SI 2025/349 sayılı düzenlemeyle 1 Eylül 2025'te yürürlüğe girmiştir. Yalnızca bu tarihte veya sonrasında işlenen dolandırıcılıklara uygulanır.

3. Büyük kuruluşlar ve grup ölçütü

Kanun'un 199. bölümü yalnızca büyük kuruluşlara uygulanır. 201. bölüme göre ölçüt, dolandırıcılık yılından önceki mali yıla uygulanır. Kuruluş o yıl üç koşuldan en az ikisini karşılamışsa büyük sayılır: 36 milyon sterlini aşan ciro, 18 milyon sterlini aşan aktif toplamı ve 250'den fazla çalışan.

Ana şirket bakımından 202. bölüm bu koşulları grubun bütününe uygular; ciro ve aktif toplamı için net ve brüt olmak üzere alternatif eşikler vardır. İçişleri Bakanlığı rehberi, tamamen İngiltere dışında faaliyet gösteren bağlı şirketlerin de hesaba katıldığını teyit eder. Grubu birkaç yüz kişi çalıştıran ve cirosu 36 milyon sterlini aşan bir Türk holding şirketi, İngiltere'deki tek varlığı Londra'da küçük bir satış ofisi olsa bile bu nedenle büyük kuruluştur. "Bağlı şirket" (subsidiary undertaking) kavramı, 2006 tarihli Companies Act'in 1162. bölümündeki anlamı taşır; bu tanım yalnızca pay sahipliğine değil, oy kontrolüne, yönetim kurulu üzerindeki kontrole ve hâkim etkiye bakar.

Kendi başına büyük olmayan bir grup şirketi de suçu işleyebilir. Kanun'un 199. bölümünün ikinci fıkrasına göre ana şirketi büyük kuruluş olan bir bağlı şirket, kendi çalışanının kendi yararına işlediği dolandırıcılıktan sorumludur. 150 çalışanlı bir Türk üretim şirketi ya da on iki çalışanlı bir İngiliz bağlı şirket, büyük bir gruba aitse bu nedenle kapsamdadır. Rehber ayrıca, aralarında ana şirket-bağlı şirket ilişkisi bulunmayan LLP ağlarının, tedarik zinciri ortaklarının ve franchise yapılarının büyüklük hesabında toplanmadığını belirtir.

4. Bağlantılı kişiler ve kuruluş yararına niyet

Kanun'un 199. bölümünün yedinci fıkrası; kuruluşun çalışanlarını, acentelerini ve bağlı şirketlerini, ayrıca kuruluş için ya da onun adına hizmet veren herkesi kuruluşla bağlantılı sayar. Bu, sözleşmede kullanılan addan bağımsız olarak bütün koşullara göre belirlenir. Sekizinci fıkra, kuruluşun bağlı şirketlerinin çalışanlarını da ekler; ancak bu yalnızca çalışanların bir müşteriye değil, kuruluşun kendisine yarar sağlamayı amaçladığı durumlar için geçerlidir. Bir Türk grubunun riski bu nedenle her grup şirketinin personelini, grup adına hareket eden distribütörleri ve satış acentelerini, danışmanları ve aracıları, dış hizmet sağlayıcıları kapsar. Gruba yalnızca mal satan bir tedarikçi grupla bağlantılı değildir. Franchise alan ise ancak franchise verene hizmet veriyorsa bağlantılıdır.

Bağlantılı kişinin, doğrudan ya da dolaylı olarak kuruluşa veya kuruluş adına hizmet verilen bir müşteriye yarar sağlamayı amaçlaması gerekir. Fiilen bir yarar elde edilmesi şart değildir ve yarar sağlama amacının asıl saik olması da gerekmez. Daha yüksek prim almak için müşterileri yanıltan bir satış temsilcisi, primini doğuran satışları yapan işverenine en azından dolaylı olarak yarar sağlamayı amaçlar. Üçüncü fıkra, kuruluşun kendisinin mağdur ya da amaçlanan mağdur olduğu ve müşteri yararına işlenen dolandırıcılığı kapsam dışında bırakır. Çalışanın şirketten hırsızlık yapması gibi şirkete karşı işlenen dolandırıcılık bu suçun konusu değildir.

Kişi hiç yargılanmasa bile kuruluş kovuşturulabilir. Bu, Türk grupları için ayrı bir önem taşır. Anayasa'nın 38. maddesi, Uluslararası Ceza Divanı'na taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler dışında, vatandaşın suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilmesini yasaklar. Türkiye'den dolandırıcılık yapan bir Türk çalışan bu nedenle hiçbir zaman İngiltere'de yargılanmayabilir; onu çalıştıran şirket ise orada kovuşturulabilir. Savcılık yine de çalışanın temel suçu işlediğini ceza yargılamasının ispat ölçüsüyle kanıtlamak zorundadır.

5. Ülke bakımından uygulama alanı

Kanun'un 199. bölümü, Bribery Act'teki yer bakımından yapıyı tersine çevirir. Bribery Act'in 7. bölümü yalnızca İngiltere'de iş yapan kuruluşlara uygulanır; ancak 12. bölümün beşinci fıkrası, rüşvet dünyanın neresinde verilirse verilsin suçun oluşacağını öngörür. 199. bölümde ise kuruluş herhangi bir yerde kurulmuş ve yönetiliyor olabilir ve İngiltere'de hiç iş yapmayabilir. İngiltere ile bağlantılı olması gereken, temeldeki dolandırıcılıktır; bu dolandırıcılığın Birleşik Krallık'ın bir bölgesinin hukukuna göre suç olması gerekir.

Fraud Act suçları bakımından bu soru, 1993 tarihli Criminal Justice Act'in birinci kısmına göre cevaplanır. Bu Kanun'un 2. bölümünün üçüncü fıkrasına göre, "ilgili olaylardan" (relevant event) herhangi biri İngiltere ve Galler'de gerçekleşmişse kişi suçlu olabilir. Aynı bölümün (1A) fıkrası, Fraud Act'in 1. bölümündeki dolandırıcılık bakımından ilgili olayların amaçlanan kazanç ya da zararın gerçekleşmesini de kapsadığını belirtir. İçişleri Bakanlığı rehberi sonucu şöyle özetler: dolandırıcılığı oluşturan eylemlerden biri İngiltere'de gerçekleşmişse ya da kazanç veya zarar orada doğmuşsa dolandırıcılığın İngiltere bağlantısı vardır.

Bursa'da hazırlanıp Leeds'teki bir alıcıya e-postayla gönderilen gerçeğe aykırı bir sertifikanın İngiltere bağlantısı bu nedenle vardır, çünkü alıcının zararı İngiltere'de doğar. Londra'daki bir kredi verene sunulan bilgilerdeki yanlış beyan, İngiliz bir kamu programı kapsamındaki gerçeğe aykırı talep ve İngiltere'de çalışan bir satış temsilcisinin yanıltıcı beyanı da böyledir. Türk çalışanların Türk müşterilere karşı, İngiltere'de kazanç ya da zarar doğurmayan dolandırıcılığı ise kapsam dışındadır. Rehber yurt dışındaki gruplar için durumu açıkça ortaya koyar: kuruluşun çalışanı ya da bağlantılı kişisi İngiltere'de dolandırıcılık yaparsa ya da oradaki mağdurları hedef alırsa kuruluş kovuşturulabilir.

6. Makul prosedürler savunması

Kanun'un 199. bölümünün dördüncü fıkrasına göre kuruluş, dolandırıcılık işlendiği sırada bütün koşullar içinde kendisinden beklenmesi makul olan önleme prosedürlerine sahipse savunmadan yararlanır. Kendisinden herhangi bir prosedür beklenmesi makul değilse de savunmadan yararlanır. İspat yükü kuruluştadır ve ölçü olasılıklar dengesidir. 204. bölüm İçişleri Bakanlığı'na bir rehber yayımlama yükümlülüğü getirmiştir; rehber en son Ekim 2025'te güncellenmiştir. Rehber altı ilkeye dayanır: üst yönetimin taahhüdü, risk değerlendirmesi, riskle orantılı önleme prosedürleri, durum tespiti, eğitim dâhil iletişim ve izleme ile gözden geçirme.

Rehber kanun hükmünde değildir. Rehberden ayrılmak prosedürleri makul olmaktan çıkarmaz, rehbere uymak da onları kendiliğinden makul kılmaz. Bu yazının tarihi itibarıyla 199. bölümdeki savunma hakkında yayımlanmış bir mahkeme kararı bulunmuyor; mahkemelerin yaklaşımını ilk çekişmeli davalar gösterecek.

Görüşümüze göre mahkeme, bir grubun yazılı politikalarının niteliğinden çok, dolandırıcılığın gerçekleştiği noktada fiilen ne olduğuna ağırlık verecektir. Fabrikada kimsenin okumadığı iyi yazılmış bir davranış kuralları belgesi pek işe yaramaz. Sertifikalar ikinci bir imza olmadan düzenlenebiliyorsa ya da dile getirilen bir şüphe sonuçsuz kalmışsa da durum aynıdır. Rehber de aynı yöne işaret eder. Hiç risk değerlendirmesi yapmamanın nadiren makul sayılacağını söyler. Belirlenmiş bir riske karşı önlem almama kararının, kararı onaylayan kişinin adı ve görevi ile birlikte kayda geçirilmesi gerektiğini de belirtir.

Rehberin iki bölümü İngiltere dışında yerleşik gruplara yardımcı olur. Rehber, yurt dışındaki çalışanlar ve acenteler için beklenen prosedürlerin İngiltere'dekilerden farklı olabileceğini kabul eder; örneğin yerel hukuk aynı prosedürlere izin vermeyebilir. İngiltere dışındaki bir grup için grup çapında politikaların uygun olup olmadığının, grubun faaliyetlerinin ne kadarının İngiltere'de gerçekleştiğine ya da oradaki mağdurları etkilediğine bağlı olabileceğini de söyler. Bir Türk grubundan Londra'ya özgü bir uyum programını Bursa'ya taşıması beklenmez. Beklenen, İngiltere ile temas ettiği risk noktalarını belirlemesi ve bunlara karşı önlem almasıdır.

7. Rehberin bir Türk grubunda uygulanması

Rehber dolandırıcılık riskini fırsat, saik ve gerekçelendirme açısından inceler. İhracat yapan bir Türk grubunda fırsat, büyük olasılıkla İngiliz müşterinin güvendiği belgeleri hazırlayan kişilerin elindedir. Bu belgeler arasında menşe şahadetnameleri, test raporları, organik ve sürdürülebilirlik beyanları ile gümrük ya da ürün güvenliği mevzuatı kapsamındaki beyanlar bulunur. Saik, büyük olasılıkla teslim tarihinden, satış hedefinden ya da İngiltere siparişlerine bağlı primlerden doğan ticari baskıdır. Gerekçelendirme ise bir belgenin formaliteden ibaret olduğu ya da rakiplerin de aynısını yaptığı inancıdır; rehber buna "etik aşınma" (ethical fading) der. Londra'daki bir kredi veren için finansal taahhüt bilgileri hazırlayan finans ekibi ya da İngiliz bir kamu ihalesine teklif hazırlayan ekip, farklı ama aynı ölçüde somut bir risk taşır.

Risk değerlendirmesi bu noktaları, ilgili grup şirketlerini ve kişileri ve her riskten sorumlu kişiyi belirlemelidir. İş değiştiğinde, örneğin yeni bir İngiliz müşteri kazanıldığında, yeni bir ürün beyanı yapıldığında ya da bir şirket satın alındığında yeniden ele alınmalıdır. Prosedürler bu değerlendirmeden doğar. Tipik bir ihracatçı için bu, İngiliz müşteriye giden her sertifika ve test sonucunun bağımsız olarak kontrol edilmesi ve satış hacmini nasıl elde edildiğine bakmadan ödüllendirmeyen prim sistemleri demektir. Aynı şekilde İngiltere satışlarını onaylayanlardan çıkar çatışması beyanı alınması ve acentelik ile distribütörlük sözleşmelerine uyumu zorunlu kılan ve ihlal hâlinde fesih imkânı veren hükümler konulması gerekir. Rehber kontrollerin test edilmesini bekler; hiç sınanmamış bir kontrol zayıf bir delildir.

Durum tespiti riskle orantılı olmalıdır. İngiliz müşterilere grup adına beyanda bulunacak bir distribütör, hammadde tedarikçisinden daha sıkı incelenmelidir. Şirket satın almalarında rehber, kendisi büyük kuruluş olmayan bir hedef şirketin bu suça yönelik hiçbir prosedürü olmayabileceği uyarısında bulunur. Alıcıdan, hedefin risklerini değerlendirmesini ve kapanıştan sonra kendi prosedürlerini hedefe de uygulamasını bekler. Bu, İngiliz bir şirket satın alan Türk grubu için de, bir Türk şirketi satın alan İngiliz alıcı için de geçerlidir.

Eğitim, şirket içi kuralların yanında suçun kendisini de anlatmalı ve en yüksek riskli görevlerden başlamalıdır. Risk Türkiye'deyse eğitim Türkçe verilmelidir. İhbar kanalı hiyerarşik amirlerden bağımsız olmalı ve kullananları misillemeye karşı korumalıdır. Türkiye'de alınan ihbarlar kişisel veridir; bunların İngiltere'deki ana şirkete ya da bir hizmet sağlayıcıya aktarılması, aşağıda 11. başlıkta ele alınan 6698 sayılı Kanun'un 9. maddesine göre bir hukuki dayanak gerektirir. Birçok grup, kendisine karşı işlenen dolandırıcılıkları zaten inceler. Rehber, bu düzenlemelerin kuruluş yararına işlenen dolandırıcılıklara da uygulanmasını bekler. Bu ikinci türü tespit etmek daha zordur, çünkü grup içinde kimsenin şikâyet etmek için belirgin bir nedeni yoktur.

8. Türk yönetim kurulunun konumu

Türk şirketler hukuku, rehberin tarif ettiği gözetimi zaten şart koşar. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 375. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi, yönetimle görevli kişilerin üst gözetimini anonim şirket yönetim kurulunun devredilemez görevleri arasında sayar. Bu gözetim; kanunlara, esas sözleşmeye ve iç yönergelere uyumu kapsar. Ana şirket yönetim kurulunca benimsenen ve kurula düzenli raporlanan bir dolandırıcılık önleme çerçevesi, İngiltere'ye yönelik riskler bakımından bu görevin doğal bir parçasıdır.

Bu görevin bir de sorumluluk yönü vardır. Kanun'un 553. maddesine göre, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal eden yönetim kurulu üyeleri, verdikleri zarardan sorumludur. Bu sorumluluk hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşıdır. Bir Türk şirketi, prosedürleri olmadığı için Londra'da para cezası ya da kovuşturmanın ertelenmesi anlaşması kapsamında bir bedel ödeyebilir. Bu durumda pay sahipleri, yönetim kurulunun prosedür kurmamasının 375. maddeye aykırı olup olmadığını sorabilir. Bu soru hakkında verilmiş bir Türk mahkemesi kararından haberdar değiliz ve cevap somut olaya göre değişecektir; ancak yönetim kurulları bu sorunun sorulacağını varsaymalıdır. Yönetici görevleri, D&O sigortası ve yönetim kurulu kriz stratejisi hakkındaki yazımız, yönetim kurulunun gözetim rolünü ve sigortasını ele alıyor.

9. Haziran 2026'dan bu yana üst düzey yönetici kuralı

Crime and Policing Act 2026'nın 250. bölümü 29 Haziran 2026'dan bu yana uygulanıyor ve bütün suçlar bakımından suçların şirkete atfedilmesini genişletiyor. Bir tüzel kişinin ya da ortaklığın üst düzey yöneticisi, fiilî ya da görünür yetkisi çerçevesinde hareket ederken bir suç işlerse kuruluş da o suçu işlemiş olur. Üst düzey yönetici, kuruluş faaliyetlerinin tamamının ya da önemli bir kısmının nasıl yönetileceğine veya düzenleneceğine ilişkin kararlarda ya da bu faaliyetlerin fiilen yönetilmesinde veya düzenlenmesinde önemli rol oynayan kişidir. 250. bölüm, aynı kuralı yalnızca sayılan ekonomik suçlara uygulayan 2023 tarihli Kanun'un 196 ila 198. bölümlerinin yerini almıştır.

Bu kuralda ne bir büyüklük eşiği ne de makul prosedürler savunması vardır. İngiltere dışında kurulmuş tüzel kişilere de uygulanır. Yer bakımından tek istisnası iki koşula bağlıdır: suçu oluşturan eylemlerin tamamı İngiltere dışında gerçekleşmiş olmalı ve bu eylemler kuruluşun kendi eylemi olsaydı da kuruluş suç işlemiş olmamalıdır. İngiltere'deki bir müşteriye zarar veren dolandırıcılık, yurt dışından işlense bile İngiliz hukukuna göre suçtur. Bu nedenle istisna, İngiliz bir müşterinin ya da kredi verenin aldatıldığı durumlarda nadiren işe yarar.

İki düzen birbiriyle örtüşür. 199. bölüme göre büyük bir kuruluş, makul prosedürlerini ispat edemezse bağlantılı kişinin dolandırıcılığından sorumludur. 250. bölüme göre ise her kuruluş, üst düzey yöneticisinin yetkisi çerçevesinde işlediği dolandırıcılığın bizzat faili sayılır. Barclays davasındaki olaylar bugün yaşansaydı soru, kişilerin şirketin yönlendirici iradesi olup olmadığı değil, yetkileri çerçevesinde hareket eden üst düzey yöneticiler olup olmadığı olurdu. Bir Türk grubunda İngiliz muhataplara yapılan gerçeğe aykırı beyanları bizzat onaylayan bir genel müdür ya da bölge satış direktörü, kendisini istihdam eden şirketi doğrudan sorumluluğa maruz bırakır.

10. Türk hukuku aynı olaylara nasıl bakar

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 20. maddesi, ceza sorumluluğunun şahsi olduğunu ve tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamayacağını öngörür. Kanunda öngörülen güvenlik tedbirleri ise saklıdır. 60. madde, kanunun belirttiği hâllerde, özel hukuk tüzel kişisi yararına işlenen suçlarda iznin iptaline ve müsadereye imkân verir. 169. madde bu tedbirleri hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık suçlarıyla yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişilere uygular.

Başlıca mali yaptırım idaridir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 43/A maddesi, belirli suçlar bir tüzel kişi yararına işlendiğinde tüzel kişiye idari para cezası verilmesine imkân tanır. Bu suçlar arasında Türk Ceza Kanunu'nun 157 ve 158. maddelerindeki dolandırıcılık, rüşvet, ihaleye fesat karıştırma ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama bulunur. Suçu işleyenin tüzel kişinin organı ya da temsilcisi veya bunlardan biri olmamakla birlikte faaliyeti çerçevesinde görev üstlenen bir kişi olması gerekir. Kanuni sınırlar 10.000 Türk lirası ile 50 milyon Türk lirasıdır; bu tutarlar 17. maddenin yedinci fıkrası uyarınca her yıl yeniden değerlenir ve ceza, işleme konu menfaatin iki katından az olamaz. Cezaya, kişi hakkındaki davaya bakan ceza mahkemesi karar verir.

Kişiler ise doğrudan Türk Ceza Kanunu ile karşı karşıyadır. 157. maddedeki dolandırıcılığın cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir. 158. maddenin birinci fıkrasının (h) bendine göre suçun tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerce ticari faaliyetleri sırasında işlenmesi nitelikli dolandırıcılıktır. Bu hâlde üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. 8. maddeye göre fiil kısmen veya tamamen Türkiye'de işlenmişse ya da netice Türkiye'de gerçekleşmişse suç Türkiye'de işlenmiş sayılır. Bursa'da Leeds'teki bir alıcı için hazırlanan sertifika bu nedenle iki hukuk düzeninin de kapsamına girer. İngiliz hukuku zarar İngiltere'de doğduğu için, Türk hukuku ise fiil Türkiye'de işlendiği için uygulanır.

Böylece aynı olaylar hakkında farklı kişilere karşı iki ayrı yargılama yürüyebilir. Londra'da sanık şirkettir. Türkiye'de ise sanık kişidir; şirket 43/A maddesindeki idari para cezası ve olası güvenlik tedbirleri yoluyla sürece dâhil olur. Kovuşturmanın ertelenmesi anlaşmasındaki ikrarlar ya da Türk ceza dosyasındaki ifadeler diğer ülkenin makamlarının bilgisine ulaşabilir. Her adım bu göz önünde tutularak planlanmalıdır.

11. Türkiye'deki deliller

SFO'nun başlıca zorlayıcı yetkisi, 1987 tarihli Criminal Justice Act'in 2. bölümünün üçüncü fıkrasındaki bildirimdir. Bu konudaki öncü karar R (KBR, Inc) v Director of the Serious Fraud Office [2021] UKSC 2'dir. Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi (UK Supreme Court), bu yetkinin SFO'ya yabancı bir şirketten yurt dışında tuttuğu belgeleri teslim etmesini isteme imkânı vermediğine karar vermiştir. SFO bildirimi, ABD'deki ana şirketin bir yöneticisine Londra'daki bir toplantıda elden vermişti. Bu, yetkinin ülke dışına uzanmadığı sonucunu değiştirmedi ve Yüksek Mahkeme, İngiltere ile "yeterli bağlantı" (sufficient connection) ölçütüne dayanan yorumu reddetti.

Bir Türk grubunun İngiltere'deki bağlı şirketinden elindeki belgeleri teslim etmesi yine de istenebilir. Türkiye'deki belgeler için SFO adli yardımlaşma yoluna başvurabilir. Bu talepler 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu'na tabidir. Merkezî makam Adalet Bakanlığıdır ve Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası andlaşmaların hükümleri saklıdır. Resmî yol yavaştır; SFO'nun iş birliği rehberi de iş birliği yapan şirketten kontrolündeki ilgili yurt dışı belgeleri belirlemesini ve çevirileriyle birlikte sunmasını bekler. İş birliğinden yararlanmak isteyen bir Türk grubu bu nedenle çoğu zaman Türkiye'deki belgeleri kendiliğinden sunacaktır.

Kendiliğinden sunum, Türk kişisel veri hukuku bakımından bir soru doğurur. Soruşturma dosyaları çalışanların, müşterilerin ve karşı tarafların kişisel verilerini içerir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 9. maddesi 2024'te değiştirilmiştir. Madde, yurt dışına aktarımı bir yeterlilik kararına ya da Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun ilan ettiği standart sözleşme gibi uygun bir güvenceye bağlar. Standart sözleşme imzalandığı tarihten itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirilmelidir ve bir savcılık makamına yapılacak açıklama için tasarlanmamıştır. Yeterlilik kararı da uygun güvence de yoksa, 9. maddenin altıncı fıkrasının (d) bendi, bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu olması hâlinde arızi aktarıma izin verir. SFO'ya yapılacak bir açıklamanın bu kapsama girip girmediği, herhangi bir belge Türkiye'den çıkmadan önce değerlendirilmeli ve bu değerlendirme kayda geçirilmelidir. KVKK uyum rehberimiz aktarım kurallarını daha ayrıntılı açıklıyor.

12. İç soruşturmalar: avukat gizliliği ve Türk iş hukuku

Bir soruşturmanın nasıl kurulduğu, daha sonra neyin gizli tutulabileceğini belirler. Bu konudaki öncü karar Director of the SFO v Eurasian Natural Resources Corporation Ltd [2018] EWCA Civ 2006'dır. İstinaf Mahkemesi (Court of Appeal), ceza yargılaması makul olarak öngörülebilir hâle geldiği andan itibaren, iç soruşturmada oluşturulan belgelerin dava gizliliği (litigation privilege) ile korunabileceğine karar vermiştir. Bu ana, SFO resmî soruşturma açmadan önce de ulaşılmış olabilir. Koruma, belgelerin ağırlıklı olarak bu yargılamaya karşı savunma yapmak ya da ondan kaçınmak amacıyla hazırlanmış olmasına bağlıdır. Avukat olmadan yöneticilerin yaptığı görüşmelere ilişkin notlar korunmama riski taşır.

Türk hukuku avukat ile müvekkil arasındaki ilişkiyi farklı bir yoldan korur. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 36. maddesi, avukatların kendilerine tevdi edilen veya avukatlık görevleri dolayısıyla öğrendikleri hususları açığa vurmalarını yasaklar. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 130. maddesi ise avukat bürolarının ancak mahkeme kararıyla aranabileceğini öngörür. Arama Cumhuriyet savcısının denetiminde ve baro temsilcisinin hazır bulunmasıyla yapılır. Bu kurallar avukatın meslek sırrını ve bürosunu korur. Bir grup, Türkiye'de şirket merkezinde tutulan soruşturma belgelerinin aynı şekilde korunduğunu varsaymamalıdır.

Türk iş hukuku ayrıca bir süre sorunu doğurur. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25. maddesinin (II) numaralı bendi, doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar nedeniyle haklı nedenle feshe imkân verir. 26. maddeye göre işveren bu hakkı, davranışı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde kullanabilir. Her hâlde fesih fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır; işçinin olayda maddi çıkar sağlaması hâlinde bu bir yıllık süre uygulanmaz. SFO rehberi ise iş birliği yapan şirketten, tanık görüşmelerini ve diğer soruşturma adımlarını önceden bildirmesini ister ki bunlar SFO'nun kendi soruşturmasıyla çakışmasın. Bir fesih ve öncesinde yapılacak bir görüşme böyle bir adım olabilir. Kendiliğinden bildirimde bulunmuş ya da bunu düşünen bir grup, sıralamayı SFO ile erkenden kararlaştırmalıdır. Aksi hâlde haklı nedenle fesih hakkını kaybetmek ile SFO'nun çalışmasını zedelemek arasında seçim yapmak zorunda kalabilir.

Rehber ayrıca İngiltere'de ya da yurt dışında bulunan mevcut ve eski çalışanların, gerektiğinde bağımsız hukuki danışmanlık sağlanarak görüşmeye hazır tutulmasını bekler. SFO görüşmesine çağrılan Türk çalışanların, söyleyeceklerinin Türkiye'deki sonuçları konusunda danışmanlığa ihtiyacı olabilir. Bu danışmanlık şirketin değil, kendi avukatlarından alınmalıdır.

13. Kendiliğinden bildirim ve kovuşturmanın ertelenmesi anlaşmaları

Kanun'un 206. bölümü suçu 2013 tarihli Crime and Courts Act'in 17 numaralı ekine eklemiştir; böylece suç, kovuşturmanın ertelenmesi anlaşmasıyla (deferred prosecution agreement) sonuçlandırılabilir. Aynı bölüm, 2005 tarihli Serious Organised Crime and Police Act'in 61. bölümündeki soruşturma yetkilerini bu suça uygulamıştır. Suçu ayrıca ağır suçların önlenmesi kararları (serious crime prevention orders) bakımından ağır suç saymıştır. Kovuşturmanın ertelenmesi anlaşmasında kovuşturma, kuruluş kararlaştırılan şartlara uyduğu sürece askıya alınır. Bu şartlar para cezası, mağdurların zararının giderilmesi, elde edilen kazancın iadesi, bir uyum programı ve ilgili soruşturmalarda iş birliği olabilir. Anlaşma, ikrar da içerebilen bir olaylar beyanı içermelidir. Ancak Crown Court anlaşmanın adaletin yararına olduğunu ve şartlarının adil, makul ve orantılı olduğunu açıkladığında yürürlüğe girer.

Bribery Act davaları, bu yolun İngiltere dışında yerleşik gruplar için de kullanıldığını gösteriyor. Crown Court, Ocak 2020'de SFO ile Airbus SE arasındaki anlaşmayı onayladı. Anlaşma, 7. bölüm uyarınca rüşveti önlememe suçundan beş iddiayı kapsıyordu. Bu iddialar Sri Lanka, Malezya, Endonezya, Tayvan ve Gana'daki eylemlere ilişkindi ve ödemeler toplamı yaklaşık 991 milyon avroydu.

SFO'nun iş birliği rehberi ilk olarak 24 Nisan 2025'te yayımlanmış ve 13 Ekim 2026'da güncellenmiştir. Rehbere göre derhâl kendiliğinden bildirimde bulunan ve tam iş birliği yapan şirket, istisnai durumlar dışında kovuşturulmak yerine kovuşturmanın ertelenmesi anlaşması müzakeresine davet edilir. SFO, kendiliğinden bildirimden itibaren altı ay içinde soruşturma açıp açmayacağına karar vermeyi hedefler. Mümkün olduğunda, davetin kabulünden itibaren altı ay içinde müzakereleri tamamlamayı da amaçlar. Derhâl kendiliğinden bildirimde bulunmamanın bilerek tercih edilmesi şirket aleyhine değerlendirilir. Geçerli bir avukat-müvekkil gizliliği (legal professional privilege) hakkını ileri süren şirket bu nedenle cezalandırılmaz; ancak gizlilikten feragat önemli bir iş birliği davranışı sayılır. Rehber, suçun işlendiği tarihte yürürlükte olan uyum programının ve o tarihten bu yana yapılan iyileştirmelerin analizini de ister. Grubun prosedürlerinin niteliği bu nedenle müzakere edilen bir sonuçta bile önemlidir.

Bir Türk grubu için bildirim kararı yalnızca Londra'da verilemez. Olaylar Türkiye'de de önem taşıyacak, belgelerin Türkiye'den çıkması için hukuki dayanak gerekecek ve ilgili kişiler Türkiye'de yargılamayla karşılaşabilecektir. Türkiye'de düzenleyici incelemeler ve şafak baskınlarına hazırlık hakkındaki yazımız bir soruşturmanın Türkiye tarafını ele alıyor.

14. Yaptırımlar ve kamu ihaleleri

Crown Court'ta iddianameyle görülen yargılama sonunda (conviction on indictment) verilecek para cezasının üst sınırı yoktur. İngiltere ve Galler'de sulh mahkemesindeki mahkûmiyette (summary conviction) de üst sınır yoktur; İskoçya ve Kuzey İrlanda'da ise sulh mahkemesinin vereceği para cezası kanuni azami tutarı aşamaz. Ağır suçların önlenmesi kararı, kuruluşun iş yapma biçimine sürekli kısıtlamalar getirebilir.

İngiliz kamu sektörüne satış yapan gruplar 2023 tarihli Procurement Act'e ayrıca dikkat etmelidir. 199. bölüm uyarınca mahkûmiyet, Kanun'un 6 numaralı ekindeki zorunlu ihale dışı bırakma sebeplerinden biri değildir. Bununla birlikte idare, temeldeki davranışı dürüst olmayan bir mesleki kusur olarak değerlendirebilir. Bu, 7 numaralı ekin 11. paragrafındaki takdire bağlı ihale dışı bırakma sebeplerinden biridir. Kişinin mahkûmiyeti şirketinkinden daha önemli olabilir. 6 numaralı ek, isteklinin ya da bir ilişkili kişinin (connected person) Fraud Act'in 2 ila 4. bölümlerindeki dolandırıcılıktan mahkûmiyetini zorunlu sebep sayar. 34. paragraf bunu yabancı hukuktaki eşdeğer suçlara da uygular. İlişkili kişiler arasında isteklinin yöneticileri, üzerinde önemli kontrol sahibi olan kişiler, ana şirketi ve bağlı şirketleri bulunur. İstekli şirketin bir yöneticisinin ya da üzerinde önemli kontrol sahibi bir kişinin Türkiye'de 157 veya 158. madde uyarınca mahkûmiyeti bu nedenle zorunlu dışlamaya yol açabilir.

O durumda bile dışlama kendiliğinden olmaz. Kanun'un 57. bölümüne göre istekli, ancak idare dışlama sebebini doğuran koşulların devam ettiğini ya da tekrarlanmasının muhtemel olduğunu kabul ederse dışlanır. 58. bölüm, idarenin personel veya yönetim değişiklikleri, yeni prosedürler ve eğitim gibi adımları dikkate almasına imkân verir. İstekliye görüş ve delil sunması için makul bir fırsat tanınmalıdır. Bir dolandırıcılıktan sonra neleri değiştirdiğini gösterebilen grup, belirgin biçimde daha iyi bir konumdadır.

15. Bir örnek

Bir Türk ev tekstili grubunun başında İstanbul'da bir anonim şirket bulunuyor. Bu şirket, Bursa'daki bir dokuma ve terbiye şirketinin ve İngiliz perakendecilere satış yapan Manchester'daki bir satış şirketinin sahibidir. Grubun cirosu 120 milyon sterlindir ve neredeyse tamamı Türkiye'de olmak üzere 2.000 kişi çalıştırır. Manchester şirketinin on iki çalışanı ve 15 milyon sterlin cirosu vardır.

2026'da Bursa şirketinin kalite müdürü sertifikalı organik pamuk sıkıntısıyla karşılaşır. İngiliz bir perakendecinin siparişini kaybetmemek için, büyük kısmı konvansiyonel pamuktan yapılmış bir havlu sevkiyatının sertifikalı organik pamuktan üretildiğini gösteren sertifikalar düzenler. Manchester şirketi sertifikaları kontrol etmeden iletir ve perakendeci organik ürün farkını öder.

Dolandırıcılığın İngiltere bağlantısı vardır, çünkü beyan İngiltere'deki bir alıcıya yapılmış ve zarar orada doğmuştur. Kalite müdürü, İstanbul'daki ana şirketin bir bağlı şirketinin çalışanıdır. Müdür Bursa şirketine yarar sağlamayı amaçladıysa, bu şirket kendisi büyük olmasa da 199. bölümün ikinci fıkrası uyarınca suçlu olabilir. Amaç, grubun sonuçları üzerinden dolaylı olarak da olsa İstanbul'daki ana şirkete yarar sağlamaksa, ana şirket sekizinci fıkra yoluyla suçlu olabilir. Sertifikaları Bursa şirketinin genel müdürü onaylamış olsaydı, 250. bölüm büyük olasılıkla Bursa şirketini doğrudan dolandırıcılığın faili yapacak ve prosedür savunması mümkün olmayacaktı.

Mevcut durumda grubun ürün beyanlarından hiç söz etmeyen Türkçe bir davranış kuralları belgesi vardır. Dolandırıcılık risk değerlendirmesi ve Bursa fabrikasında bir ihbar kanalı yoktur; Manchester'da da sertifikaları test sonuçlarıyla karşılaştırmaktan sorumlu kimse yoktur. Bu olgular karşısında savunmanın ispatı güç olacaktır. Türkiye'de aynı sertifikalar 158. maddenin birinci fıkrasının (h) bendi kapsamında nitelikli dolandırıcılık oluşturabilir ve ceza mahkemesi 43/A maddesi uyarınca Bursa şirketine idari para cezası verebilir. Grubun sorunu fark ettiğini ve kalite müdürünü işten çıkarmak istediğini varsayalım. İş Kanunu'nun 26. maddesindeki altı iş günlük süre, grup kendiliğinden bildirimde bulunup bulunmayacağına karar verirken işlemeye devam edecektir.

Hazırlıklı bir grup farklı bir konumda olurdu. İstanbul'daki yönetim kurulu bir dolandırıcılık önleme politikası benimsemiş ve İngiliz alıcılara yapılan ürün beyanlarını başlıca risk olarak gösteren bir risk değerlendirmesi almış olurdu. Bursa şirketinde dolandırıcılığın önlenmesinden sorumlu, adı belli bir kişi bulunur ve sertifika verileri hiçbir sertifika düzenlenmeden önce bağımsız olarak kontrol edilirdi. Bursa'daki ve Manchester'daki çalışanlar gerçeğe aykırı beyanların hukuki sonuçları konusunda eğitilmiş olur, Türkçe ve İngilizce gizli bir bildirim kanalı bulunurdu. Sorun ortaya çıktığında grup, avukat gizliliğinin ileri sürülebilmesi için dışarıdan avukat görevlendirir ve delilleri korurdu. Ardından iki ülkede de hukuki görüş alarak bildirimde bulunup bulunmayacağına hızla karar verirdi. Bunların hiçbiri beraati garanti etmez. Ancak gruba savunması için delil ve Procurement Act'in 58. bölümü uyarınca idareye sunabileceği malzeme sağlar.

Sonuç

Kanun'un 199. bölümü ile Crime and Policing Act 2026'nın 250. bölümü birlikte, İngiltere ile iş yapan bir Türk grubunun konumunu değiştirdi. Türkiye'deki alt kademe bir çalışanın dolandırıcılığı, bir Türk şirketinin Londra'da kovuşturulmasına yol açabilir. Bunun için çalışanın şirkete yarar sağlamayı amaçlaması ve mağdurun İngiltere'de bulunması yeterlidir. Şirketin cevabı o tarihte sahip olduğu prosedürler olacaktır. Üst düzey bir yöneticinin onayladığı dolandırıcılık ise hiçbir savunma imkânı olmaksızın mahkûmiyete yol açabilir.

Bir Türk yönetim kuruluna tavsiyemiz, işe grup rakamlarıyla büyüklük ölçütünü uygulayarak başlamasıdır. Bir sonraki adım, grubun İngiliz müşteriler, kredi verenler ve makamlarla temas ettiği noktaların yazılı olarak değerlendirilmesidir. Prosedürler grubun tamamında değil bu noktalarda kurulmalı, Ticaret Kanunu'nun 375. maddesindeki görevin bir parçası olarak yönetim kurulunca benimsenmeli ve test edilmelidir. Grup, şüphelenilen bir dolandırıcılığı nasıl soruşturacağını da önceden kararlaştırmalıdır. Bu, hangi avukatların görevlendirileceğine, verilerin Türkiye'den hukuka uygun biçimde nasıl çıkarılacağına, iş hukukundaki sürelerin nasıl yönetileceğine ve SFO'ya bildirim kararını kimin vereceğine önceden karar vermek demektir.

Terziolu & Partners Nasıl Yardımcı Olabilir

Terziolu & Partners, düzenleme ve uyum çalışmaları kapsamında Türk gruplarına İngiltere'deki riskleri için dolandırıcılık önleme çerçeveleri konusunda danışmanlık verir. Bu çalışma risk değerlendirmelerini, grup politikalarını ve yönetim kuruluna raporlamayı, acente ve distribütörlere ilişkin durum tespitini ve izleme ile iç soruşturmaların Türk kişisel veri, iş ve şirketler hukuku boyutlarını kapsar. Uyuşmazlık çözümü çalışmalarımız kapsamında iç soruşturmalarda ve aynı olaylardan doğan Türk yargılamalarında görev alırız.

Bir dosya İngiliz makamlarını ya da Londra'daki yargılamaları ilgilendiriyorsa, Türk ve İngiliz tarafındaki adımları İstanbul ile Londra arasında, sınır ötesi hukuki koordinasyon çalışmalarımız kapsamında ve her iki ülkede uygun yetkiye sahip avukatlarla birlikte koordine ediyoruz. Grubunuzun risklerini incelemek ya da şüphelenilen bir dolandırıcılığa karşılık vermek için bizimle iletişime geçin.

Seçilmiş Mevzuat, İçtihat ve Kaynaklar

Birleşik Krallık

Economic Crime and Corporate Transparency Act 2023, 199. bölüm: dolandırıcılığı önlememe suçu; suç listesi, büyük kuruluşlar, ana şirketler, rehber ve ilgili değişikliklere ilişkin 200 ila 206. bölümlerle birlikte.

Economic Crime and Corporate Transparency Act 2023, 13 numaralı ek: temel dolandırıcılık suçları.

Economic Crime and Corporate Transparency Act 2023 (Commencement No. 4) Regulations 2025 (SI 2025/349): 1 Eylül 2025'te yürürlüğe giriş.

Crime and Policing Act 2026, 250. bölüm: üst düzey yöneticinin suç işlemesi hâlinde tüzel kişilerin ve ortaklıkların ceza sorumluluğu; 29 Haziran 2026'da yürürlüğe girdi.

Fraud Act 2006, 1. bölüm: gerçeğe aykırı beyanla, bilgi saklayarak ve konumu kötüye kullanarak dolandırıcılık.

Criminal Justice Act 1993, 2. bölüm: A grubu suçlarda yargı yetkisi ve dolandırıcılıktaki kazanç veya zarar dâhil "ilgili olay".

Bribery Act 2010, 7. bölüm, Bribery Act 2010, 12. bölüm ve Criminal Finances Act 2017, 45. bölüm: daha önceki önlememe suçları ve yer bakımından kapsamları.

Crime and Courts Act 2013, 17 numaralı ek: kovuşturmanın ertelenmesi anlaşmaları; içerikleri (5. paragraf) ve Crown Court onayı (8. paragraf) dâhil.

Procurement Act 2023, 6 numaralı ek, 7 numaralı ek, 57. bölüm ve 58. bölüm: zorunlu ve takdire bağlı ihale dışı bırakma sebepleri, ilişkili kişiler, yabancı ülkelerdeki suçlar ve iyileştirici adımlar.

Tesco Supermarkets Ltd v Nattrass [1972] AC 153 (HL): özdeşleştirme ilkesi.

SFO v Barclays plc [2018] EWHC 3055 (QB): özdeşleştirme ilkesine göre üst düzey yöneticilerin bilgisinin şirkete atfedilmesi.

R (KBR, Inc) v Director of the Serious Fraud Office [2021] UKSC 2: Criminal Justice Act 1987'nin 2. bölümünün üçüncü fıkrası, yabancı bir şirketi yurt dışında tuttuğu belgeleri teslim etmeye zorlama yetkisi vermez.

Director of the SFO v Eurasian Natural Resources Corporation Ltd [2018] EWCA Civ 2006: iç soruşturma belgeleri üzerinde dava gizliliği.

İçişleri Bakanlığı (Home Office), dolandırıcılığı önlememe suçu hakkında kuruluşlara rehber (Ekim 2025'te güncellendi): kapsam, ülke bağlantısı ve altı ilke.

Serious Fraud Office, İş Birliği Rehberi (Nisan 2025'te yayımlandı, Ekim 2026'da güncellendi): kendiliğinden bildirim, iş birliği, iç soruşturmalar ve kovuşturmanın ertelenmesi anlaşmaları.

Türkiye

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası: m. 38 (vatandaşın suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilememesi).

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK): m. 8 (yer bakımından uygulama), m. 20 (ceza sorumluluğunun şahsiliği; tüzel kişilere ceza yaptırımı uygulanamaması), m. 60 (tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri), m. 157 ve 158 (dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık) ve m. 169 (dolandırıcılıktan yarar sağlayan tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri).

5326 sayılı Kabahatler Kanunu: m. 17/7 (idari para cezalarının yıllık yeniden değerlemesi) ve m. 43/A (tüzel kişilere idari para cezası).

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK): m. 130 (avukat bürolarında arama).

6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu: m. 1 ve 2 (kapsam, milletlerarası andlaşmalar ve merkezî makam olarak Adalet Bakanlığı).

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK): m. 375 (yönetim kurulunun devredilemez görevleri) ve m. 553 (yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu).

4857 sayılı İş Kanunu: m. 25/II (doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar nedeniyle fesih) ve m. 26 (altı iş günü ve bir yıllık süreler).

1136 sayılı Avukatlık Kanunu: m. 36 (sır saklama).

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK): 2024'te 7499 sayılı Kanun'la değiştirilen m. 9 (altıncı fıkradaki arızi aktarım dâhil yurt dışına aktarım).